AI phân tích ngôn ngữ đạt trình độ chuyên gia là bước tiến mới trong lĩnh vực trí tuệ nhân tạo. Ngôn ngữ từ lâu được xem là đặc trưng của con người. Ngay cả khi các mô hình ngôn ngữ lớn (large language models – LLMs) như ChatGPT có thể mô phỏng hội thoại, giới nghiên cứu vẫn thắc mắc liệu AI có thể hiểu và phân tích ngôn ngữ giống như con người hay không.
AI và phân tích ngôn ngữ chuyên sâu
Các nhà nghiên cứu tại Đại học California, Berkeley, và Đại học Rutgers đã kiểm tra khả năng này của nhiều LLM thông qua các bài kiểm tra ngôn ngữ chuyên sâu. Một mô hình AI, o1, gây bất ngờ khi phân tích thông tin theo cách tương tự sinh viên cao học ngành ngôn ngữ học: phân tích câu, giải quyết nghĩa nhiều lớp, và sử dụng các đặc điểm phức tạp như đệ quy (recursion).
Đặc biệt, o1 có thể nhận biết cấu trúc câu phức tạp, ví dụ như chèn câu vào giữa câu khác. Khả năng này thường được coi là độc quyền của con người và là dấu hiệu của tư duy ngôn ngữ. Mô hình còn thành công trong việc xử lý sự mơ hồ, tạo ra nhiều cây cú pháp (syntactic tree) cho cùng một câu, phản ánh các nghĩa khác nhau.
Khả năng xử lý đệ quy và ngữ âm học
Thí nghiệm về ngữ âm học (phonology) cũng chứng minh AI có khả năng suy luận quy tắc âm thanh từ các ngôn ngữ giả định. Ví dụ, o1 xác định chính xác cách một nguyên âm trở nên âm thở (breathy vowel) khi đi sau phụ âm âm hữu thanh (voiced obstruent).
Khả năng đệ quy (recursion) cho phép AI lồng câu vào nhau một cách phức tạp mà vẫn đúng ngữ pháp. Đây là yếu tố quan trọng tạo nên khả năng sinh ngôn ngữ gần như vô hạn, vốn trước đây chỉ được coi là đặc trưng riêng của con người.
Hạn chế và tiềm năng của AI
Mặc dù AI chưa tạo ra thông tin ngôn ngữ hoàn toàn mới, các nghiên cứu cho thấy giới hạn con người trong khả năng ngôn ngữ không còn tuyệt đối. Khả năng sáng tạo và tổng quát hóa của AI vẫn còn hạn chế, nhưng với tốc độ phát triển hiện nay, các mô hình ngôn ngữ có tiềm năng vượt qua khả năng hiểu ngôn ngữ của con người trong tương lai.
Kết quả này mở ra cơ hội cho AI tham gia sâu hơn vào nghiên cứu ngôn ngữ, giáo dục và ứng dụng trong đời sống hàng ngày, từ việc phân tích văn bản phức tạp đến trợ lý giao tiếp thông minh.
Tham khảo: https://www.wired.com/story/in-a-first-ai-models-analyze-language-as-well-as-a-human-expert/
