TBI (chấn thương não – traumatic brain injury) là nguyên nhân phổ biến gây suy giảm nhận thức. Vì vậy, nhu cầu đánh giá năng lực phản ứng của quân nhân ngày càng tăng. Khái niệm sự sẵn sàng nhận thức (cognitive readiness) thể hiện khả năng thích ứng với thay đổi. Nó giúp xử lý tình huống khó nhanh chóng. Hơn nữa, nhiều nhiệm vụ yêu cầu phản xạ chính xác. Ví dụ: giữ thăng bằng sau cú vấp hoặc quyết định dựa trên kinh nghiệm.
Trong môi trường huấn luyện lẫn chiến đấu, chấn thương não ảnh hưởng mạnh đến sức khỏe. Hơn nửa triệu quân nhân đã được chẩn đoán TBI từ năm 2000 đến 2024. Một số suy giảm do thiếu ngủ có thể hồi phục, nhưng tổn thương nghiêm trọng cần hỗ trợ y tế dài hạn.
Theo nhà nghiên cứu Christopher Smalt, nhiều bài đánh giá hiện tại lại thiếu độ nhạy. Những thay đổi nhỏ thường không được ghi lại, khiến hỗ trợ y tế gặp khó khăn. Vì vậy, nhóm của ông đã phát triển bộ công cụ di động để kiểm tra nhanh và chính xác hơn.
Giải pháp mới hỗ trợ đánh giá TBI và nhận thức
READY là ứng dụng cho phép kiểm tra nhận thức trong chưa đến 90 giây. Công cụ thứ hai là MINDSCAPE, giải pháp dùng thực tế ảo (VR) hỗ trợ phân tích sâu hơn. MINDSCAPE có thể nhận diện các vấn đề như TBI, rối loạn căng thẳng sau sang chấn (post-traumatic stress disorder – PTSD) hoặc thiếu ngủ.
Cả hai công cụ hỗ trợ nhân viên y tế đánh giá nhanh tại chiến trường. READY được dùng như bước sàng lọc ban đầu, trong khi MINDSCAPE hỗ trợ kiểm tra mở rộng khi phát hiện bất thường.
Ba dấu hiệu sinh học quan trọng
READY và MINDSCAPE dựa trên hơn 10 năm nghiên cứu về dấu hiệu sinh học. Theo chuyên gia Thomas Quatieri, thăng bằng, chuyển động mắt và giọng nói là ba chỉ báo đáng tin cậy. READY tập trung đo mức độ chú ý, hay yếu tố quyết định khả năng phản ứng.
Não bộ phải dự đoán thông tin liên tục. Khi mệt hoặc bị tổn thương, hệ thống dự đoán (feed-forward) và hiệu chỉnh sai số (feedback) hoạt động kém hiệu quả. READY đo năng lực quan sát điểm chuyển động bằng mắt, giữ thăng bằng và phát âm ổn định. Dữ liệu được chuyển thành chỉ số dao động, phản ánh thay đổi so với chuẩn.
Khi READY ghi nhận bất thường, người dùng sẽ được chuyển sang MINDSCAPE. MINDSCAPE đánh giá phản xạ, trí nhớ và nhiều yếu tố nhận thức khác bằng VR kết hợp cảm biến như điện não đồ (electroencephalography – EEG) hoặc đo đồng tử.
Khả năng triển khai nhanh và chi phí thấp cho TBI
Một điểm mạnh của READY và MINDSCAPE là khả năng tận dụng công nghệ có sẵn. Nhờ vậy, triển khai ngoài thực địa diễn ra nhanh và tiết kiệm chi phí. Theo Smalt, việc dùng dữ liệu từ nền tảng sẵn có cho phép áp dụng thuật toán tiên tiến mà không cần tạo phần cứng mới.
Xu hướng ứng dụng AI vào đánh giá não bộ còn được thể hiện qua EYEBOOM, thiết bị đeo dành cho lực lượng đặc nhiệm. EYEBOOM theo dõi mắt và chuyển động cơ thể khi người lính tiếp xúc với áp lực nổ. Thuật toán sẽ cảnh báo ngay khi phát hiện nguy cơ TBI thay vì chờ kiểm tra định kỳ.
Hướng mở rộng ứng dụng ngoài quân đội
Cả ba công cụ đang được phát triển theo hướng đa nhiệm. Ví dụ, EYEBOOM có thể kết hợp cùng READY và MINDSCAPE để tạo quy trình kiểm tra liên tục. EYEBOOM ghi nhận rủi ro, READY sàng lọc nhanh, và MINDSCAPE phân tích sâu.
MINDSCAPE đang được thử nghiệm tại trung tâm y tế quân sự Walter Reed. READY sẽ được đánh giá cùng USARIEM vào năm 2026. Nhóm nghiên cứu kỳ vọng công nghệ sẽ sớm ứng dụng rộng rãi tại phòng khám, sân thể thao hoặc các môi trường cần đánh giá nhận thức nhanh.
Tham khảo: https://news.mit.edu/2025/new-technologies-tackle-brain-health-assessment-for-military-0825
